HISTORIA FORTYFIKACJI W XIX WIEKU


Belgia w drugiej po這wie XIX wieku.

Rok 1859 - dzia豉 o lufach gwintowanych

Wynalezienie w latach czterdziestych XIX wieku dzia豉 o gwintowanej lufie spowodowa這 kolejny kryzys w fortyfikacji. Pociski uzyska造 wyd逝穎ny kszta速, co przy tym samym kalibrze pozwala這 zwi瘯szy ich mas. Poniewa pociski by造 stabilizowane obrotowo, uderze造 w cel zawsze tym samym ko鎍em (w przeciwie雟twie do kul) - pozwoli這 to wyposa篡 je w zapalniki i wype軟i prochem. Artyleria gwintowana o zwi瘯szonym zasi璕u, dok豉dnoci i mocy pojawi豉 si w armiach europejskich w latach pi耩dziesi靖ych. W literaturze przyjmuj si rok 1859 jako graniczny dla dw鏂h epok - artylerii niegwintowanej i gwintowanej.

Antwerpia

Dobrym przyk豉dem fortyfikacji z epoki prze這mowej jest twierdza Antwerpia. Budowa rozpocz皻a w roku 1859 doprowadzi豉 do powstania twierdzy powszechnie uznawanej za szczytowe osi鉚ni璚ie systemu poligonalnego, niestety w chwili uko鎍zenia ju przestarza貫j, bo zbyt ma貫j.

Brialmont

W roku 1859 rz鉅 belgijski zrewidowa swoj doktryn fortyfikacyjn. Podj皻o decyzj o likwidacji starych twierdz, z kt鏎ych wiele pami皻a這 jeszcze czasy Vaubana. Genera Henri Brialmont (1821-1905) przyst雷i do fortyfikowania Antwerpii, twierdzy, kt鏎a mia豉 teraz pe軟i rol "reduty narodowej" - r鏚sza鎍a Belgii. Wok馧 starego bastionowego rdzenia z cytadel, wzniesionego w XVII wieku przez Urbino, a powa積ie zniszczonego podczas obl篹enia w 1832 roku, Brialmont zaprojektowa nowoczesny rdze poligonalny o promieniu 3 km. Rdze sk豉da si ze sp豉szczonego wa逝 ze stanowiskami artylerii, chronionego przez rozmieszczone co 1 km kaponiery oraz szerokiej fosy. Kaponiery by造 os這ni皻e lunetami z w豉snymi kaponierami barkowymi. Na p馧nocnym ko鎍u wa逝 umieszczona zosta豉 nowa cytadela. Oko這 3 km przed rdzeniem Brialmont umieci piercie fort闚. Na g堯wnym, po逝dniowym odcinku znalaz這 si 8 nowoczesnych poligonalnych fort闚. Ka盥y fort mia szerok fos (wodn), szeroki wa o narysie redanu, podw鎩n kaponier czo這w, dwie kaponiery barkowe i pot篹n kaponier szyjow, otoczon w豉sn fos i wa貫m. Kaponiera szyjow stanowi豉 r鏚szaniec fortu. W fortach znalaz這 si 120 dzia i 15 modzierzy. W razie zagro瞠nia wojennego planowano wzniesienie w mi璠zypolach fort闚 (oddalonych od siebie oko這 2,5 km) baterii artyleryjskich. Na lewym brzegu Skaldy zbudowano 3 poligonalne forty o oryginalnych narysach gwiadzisto-bastionowych z podw鎩nymi fosami (Forty: St Maria, van Zwijndrecht i van Kruibeke.) i kilka redut. Na froncie wschodnim wzniesiono pomocniczy Fort van Merksem. Olbrzymia twierdza mog豉 pomieci w czasie wojny 100 tys. 穎軟ierzy.

Szybki rozw鎩 artylerii spowodowa po kilkunastu latach konieczno rozbudowy twierdzy. Po roku 1878 zbudowano w odleg這ci 11 km piercie kilkunastu fort闚 g堯wnych i kilkunastu pomocniczych. Zmianie uleg豉 belgijska doktryna fortyfikacyjna i po roku 1888 Brialmont przyst雷i do fortyfikowania Liege (flam: Luik) i Namur (Namen).

Kwestia tajemnicy wojskowej w XIX wieku.

Jawno prac fortyfikacyjnych

Pogl鉅, 瞠 osi鉚ni璚ia fortyfikacyjne nale篡 utrzymywa w najcilejszej tajemnicy, pojawi si dopiero przed wojn francusko-niemieck 1870-71. Jeszcze pod koniec XIX wieku belgijski gen. Brialmont broni idei jawnoci, przytaczaj鉍 jako argument fakt, i w 1870 oficerowie niemieccy i tak dysponowali dok豉dnymi planami francuskich twierdz. W czasie budowy twierdzy Antwerpia w latach 1860-64 gen. Chazal, minister wojny Belgii zezwala zagranicznym fachowcom na zwiedzanie budowy. Rumunia, kt鏎a w 1885 zawar豉 obronny uk豉d wojskowy z Rosj i Austro-W璕rami, w tym samym roku zaprosi豉 gen. Brialmonta by ufortyfikowa Bukareszt, a dwa lata pniej na poligonie Kotroseni przeprowadza豉 pr鏏y pancerzy fortecznych z udzia貫m przedstawicieli innych pa雟tw. Anglicy, fortyfikuj鉍 Portsmouth i Plymouth, zaprosili rosyjskiego fortyfikatora gen. Todtlebena. Rosyjski gen. Dehn w roku 1835 zwiedza budow pruskiej twierdzy Pozna.

Ochrona tajemnic

Pod koniec XIX wieku w Austrii do sprawy przestrzegania tajemnicy wojskowej podchodzono ju jednak bardzo powa積ie. Budowa twierdzy Przemyl - najwa積iejszego obiektu wojskowego monarchii - prowadzona by豉 z zachowaniem najwi瘯szej ostro積oci przed obcymi wywiadami. Ka盥y, nawet zwyk造 pracownik fizyczny, zanim zosta przyj皻y do pracy przy fortyfikacjach, musia przedstawi dobr opini wystawion przez 瘸ndarma ze swojej wsi. Troska o zachowanie tajemnicy by豉 tak wielka, 瞠 w czasie przerw obiadowych robotnikom nie pozwalano opuszcza miejsca pracy, a poszczeg鏊nym grupom przemieszcza si i kontaktowa ze sob. W przypadku znalezienia u kogokolwiek kawa趾a czystego papieru i o堯wka, natychmiast pos鉅zano o szapiegostwo, aresztowano i po wyroku zsy豉no do kt鏎ego z najci篹szych wi瞛ie w Austrii. W pobli簑 wznoszonych obiekt闚 wolno by這 przechodzi tylko g堯wn drog i tylko osobom, kt鏎e udawa造 si do miejsca zamieszkania. Cz這wiek, kt鏎y zatrzyma si cho熲y na kr鏒k chwil w pobli簑 fortu, nawet w jego stron nie patrz鉍, by natychmiast zatrzymywany przez stra i odstawiany na przes逝chanie do miasta. Wielu niewinnych mieszka鎍闚 wsi popad這 w ten spos鏏 w tarapaty.

Szpiegostwo

rodki ostro積oci i tak na nic si nie zda造, bowiem plany twierdzy przeciek造 do Rosjan inn drog - agnetami rosyjskimi bywali m.in. austriaccy podoficerowie, a nawet oficerowie. W roku 1913 zdemaskowany zosta rosyjski agent o pseudonimie "Opernball 13", kt鏎ym okaza si pu趾ownik E.Redl, zast瘼ca szefa Biura Ewidencyjnego, kom鏎ki zajmuj鉍ej si wywiadem i kontrwywiadem! Wczeniej p趾. Redl, kandydat na ministra wojny i naczelnego dow鏚c armii, przekaza Rosjanom w ci鉚u 10 lat dzia豉lnoci szpiegowskiej m.in. plany wojenne monarchii oraz plany twierdzy Przemyl.


Dalej
Dalej

Mariusz Wojciechowski
POCZTA/MAIL
mariusz@mariwoj.pl